Nga Qamil Gjyrezi

Yuval Noah Harari është një studiues izraelit i historisë mesjetare dhe asaj ushtarake, intelektual publik dhe autor i veprave të njohura të shkencës popullarizuese. Ai është profesor i historisë në Universitetin Hebraik të Jerusalemit.

Libri i tij i parë që u bë “best-seller”, “Sapiens: Një histori e shkurtër e njerëzimit” (2011), bazohet në leksionet që ai mbante për studentët e nivelit Bachelor në lëndën e historisë botërore. Veprat e tij të tjera përfshijnë libra të suksesshëm si “Homo Deus: Një histori e shkurtër e së nesërmes” (2016), “21 mësime për shekullin e 21-të” (2018) dhe “Nexus: Një histori e shkurtër e rrjeteve të informacionit nga Epoka e Gurit deri te Inteligjenca Artificiale” (2024).

Veprat e tij trajtojnë tema të tilla si vullneti i lirë, vetëdija, inteligjenca, lumturia, vuajtja dhe roli i rrëfimit në evolucionin njerëzor. Ai ka zhvilluar së fundmi, në një podcast, një bisedë për algoritmet e rrjeteve sociale.

Një algoritëm është një grup udhëzimesh hap pas hapi që përdoret për të zgjidhur një problem ose për të kryer një detyrë. Në matematikë dhe shkenca kompjuterike, një algoritëm është një sekuencë e kufizuar udhëzimesh matematikisht rigoroze, që përdoren zakonisht për të zgjidhur një klasë problemesh specifike ose për të kryer një llogaritje. Algoritmet përdoren si specifikime për kryerjen e llogaritjeve dhe përpunimin e të dhënave.

Harari deklaron:

“Algoritmeve të rrjeteve sociale iu dha si objektiv jo krijimi i besimit, jo krijimi i së vërtetës, por krijimi i angazhimit. Objektivi që iu dha algoritmit të Facebook-ut, algoritmit të X-it, algoritmit të TikTok-ut është rritja e përdorimit dhe ndërveprimit.

Dhe kjo tingëllon bukur: ‘angazhim’. Duket si diçka e mirë. Por ajo që do të thotë në të vërtetë është se algoritmet eksperimentuan me miliona e miliarda njerëz si me kavie njerëzore. Si t’i bëjmë njerëzit më të angazhuar? Si t’i bëjmë njerëzit të kalojnë më shumë kohë në platformë dhe të reagojnë më shumë ndaj saj, për shembull, të ndajnë përmbajtjen me miqtë e tyre?

Dhe zbuluan se mënyra më e lehtë për t’i bërë njerëzit të angazhohen është të shtypësh butonin e urrejtjes, butonin e lakmisë ose butonin e frikës në mendjen njerëzore, sepse urrejtja është shumë angazhuese. Frika është jashtëzakonisht angazhuese. Nëse diçka rrezikon jetën tënde, menjëherë je i angazhuar.

Dhe kështu, ata e kanë përmbytur botën me urrejtje, frikë, zemërim, lakmi e të tjera si këto. Sot jetojmë në një botë hiper të angazhuar. Dhe, në fakt, angazhimi është kushëri shumë i afërt me një fjalë tjetër që është bërë shumë dominuese: ‘eksitimi’, që do të thotë, në thelb, se sistemi nervor është në një nivel shumë të lartë aktivizimi.

Natyrisht, eksitimi është i mirë në situata të caktuara, deri në njëfarë mase, ashtu si edhe angazhimi është i mirë në situata të caktuara. Por biologjikisht, një organizëm që qëndron i eksituar gjatë gjithë kohës, në fund shembet dhe vdes. Ne nuk jemi ndërtuar për të qenë gjatë gjithë kohës të eksituar.

Dhe, e dini, unë do të doja të takoja njerëz që më bëjnë të ndihem i qetë, jo domosdoshmërisht të eksituar. Është kaq qetësuese t’i takosh. Atëherë shikon politikën amerikane, politikën izraelite apo gjithë botën… E gjithë bota është shumë e eksituar.”

Si përfundim, Yuval Noah Harari, në faqen e tij në Facebook, argumenton se algoritmet e rrjeteve sociale janë inteligjencë artificiale primitive, të krijuara për të maksimizuar angazhimin e përdoruesve, duke i shndërruar emocionet negative njerëzore në armë.