Në librin “Shën Nënë Tereza”, autori Lutfi Alia sjell një panoramë të mënyrës se si figura e Nënë Terezës u pasqyrua në shtypin shqiptar dhe kosovar. Nga thuajse mosnjohja gjatë regjimit komunist, te artikujt, intervistat dhe botimet e shumta pas viteve ’90, rrugëtimi mediatik i saj pasqyron edhe ndryshimet historike që përjetoi shoqëria shqiptare.

Figura e Nënë Terezës, sot një prej personaliteteve shqiptare më të njohura në botë, pati për dekada një prani të kufizuar në shtypin e Shqipërisë. Një histori të këtij raporti mes medias shqiptare dhe misionares së famshme e sjell autori Lutfi Alia në librin e tij “Shën Nënë Tereza”, ku ndalet te shkrimet dhe botimet që shoqëruan njohjen graduale të saj nga publiku shqiptar.

Një pikë kthese ishte viti 1979, kur Nënë Tereza mori Çmimin Nobel për Paqen. Sipas materialit të sjellë nga Alia, ajo u përmend në shtypin shqiptar të diasporës dhe më pas në atë kosovar. Gazeta “Rilindja”, më 25 tetor 1979, botoi telegramin e Josip Broz Titos drejtuar Nënë Terezës me rastin e marrjes së Nobelit.

Ndryshe paraqitej situata në Shqipërinë komuniste. Për publikun brenda vendit, figura e saj mbeti për një kohë të gjatë pothuajse e panjohur. Vetëm vizita historike e vitit 1989 solli një ndryshim, edhe pse pasqyrimi mediatik ishte fillimisht i kufizuar. Gazetat e kohës njoftuan ardhjen e saj dhe takimet me personalitetet politike, ndërsa raportuan edhe homazhet në Varrezat e Dëshmorëve dhe vizitën në varret e nënës dhe motrës së saj.

Vitet ’90 ndryshojnë gjithçka

Me ndryshimet politike nisi edhe një etapë e re në mënyrën se si shkruhej për Nënë Terezën. Në vitin 1990 u shtuan artikujt, informacionet dhe analizat kushtuar jetës, veprës humanitare dhe origjinës së saj.

Lutfi Alia evidenton në këtë periudhë disa prej autorëve që kontribuuan në njohjen e figurës së saj. Don Lush Gjergji u bë një prej studiuesve dhe autorëve më aktivë të veprave kushtuar Nënë Terezës, ndërsa shkrimtari, gazetari dhe diplomati Luan Rama botoi në vitin 1990, në revistën “Ylli”, shkrimin “Fytyra e ndritur e humanizmit”.

Po atë vit, Drita Siliqi shkroi në revistën “Shqiptaria e Re” për vizitën e Nënë Terezës dhe dekorimin e saj me Urdhrin “Naim Frashëri”, me rastin e 80-vjetorit të lindjes. Gazetari Petro Dhimitri, ndërkohë, botoi në gazetën “Bashkimi” shkrimin “Nënë Tereza e mbarë botës”.

Pas vitit 1991 edhe shtypi kosovar nisi të sillte intervista me misionaren. Në materialin e Alisë veçohet pohimi i saj për përkatësinë shqiptare: “Unë jam Tereza e Kalkutës, por me origjinë dhe me gjak jam shqiptare”.

Nga heshtja te një numër i madh botimesh

Sipas autorit, heshtja e gjatë e shtypit në Shqipëri lidhej drejtpërdrejt me realitetin politik të diktaturës komuniste, gjatë së cilës Nënë Terezës iu pengua ardhja në atdhe. Kjo bëri që njohja e saj nga publiku shqiptar të vinte shumë më vonë sesa fama ndërkombëtare që ajo kishte fituar.

Pas viteve ’90 situata ndryshoi rrënjësisht. Gazetarë, shkrimtarë, studiues, piktorë dhe skulptorë në Shqipëri, Kosovë e diasporë iu kushtuan jetës dhe veprës së saj.

Mes emrave të përmendur nga Lutfi Alia janë Don Lush Gjergji, Luan Rama, Drita Siliqi, Ismail Kadare, Anton Nikë Berisha, Ali Podrimja, Visar Zhiti, Frank Shkreli, Petro Dhimitri, Pjetër Pepa, Përparim Kabo, Aurel Plasari e shumë të tjerë.

Në vitin 1994, përkthimi në shqip nga Donika Omari i librit “Tereza e Kalkutës, Lapsi i Zotit”, të gazetares italiane Franca Zambonini, shërbeu si një tjetër mundësi që publiku shqiptar të njihte më gjerësisht jetën e misionares.

5 shtatori 1997, jehonë e jashtëzakonshme në media

Ndarja nga jeta e Nënë Terezës më 5 shtator 1997 dhe ceremonia mortore në Kalkutë shënuan një nga momentet e jehonës më të madhe të figurës së saj në mediat shqiptare. Gazetat i kushtuan hapësira të gjera lajmit, duke e përcjellë humbjen si një ngjarje që prekte të gjithë botën shqiptare.

Po në vitin 1997, në Muzeun Historik Kombëtar nisi puna për mbledhjen dhe sistemimin e bibliografisë së shkrimeve kushtuar Nënë Terezës. Projekti synonte të dokumentonte mënyrën se si jeta dhe veprimtaria e saj ishin trajtuar në shtypin shqiptar, diasporë dhe në botimet e huaja.

Visar Zhiti dhe Nënë Tereza

Një hapësirë të veçantë në materialin e Lutfi Alisë zë poeti Visar Zhiti. Ai veçohet për shkrimet, poezitë dhe përkthimet e uratave të Nënë Terezës në shqip.

Zhiti e trajtoi figurën e saj jo vetëm në dimensionin humanitar, por edhe në atë shpirtëror, duke u ndalur te dilemat e brendshme, besimi dhe përjetimet e misionares. Ai përktheu gjithashtu një numër uratash dhe poezish, të botuara në vëllimin “Nënë Tereza, mërmërimë shenjëtorje”.

Për poetin, Nënë Tereza kishte kaluar përtej kufijve të famës së zakonshme, duke hyrë në kujtesën kolektive të njerëzimit. Në shkrimet e tij ai e paraqet atë si një figurë që vazhdon të përcjellë mesazhin e dashurisë, solidaritetit dhe shërbimit ndaj të tjerëve edhe pas vdekjes.

Nga një figurë e heshtur në shtyp, në simbol kombëtar

Historia që Lutfi Alia sjell në “Shën Nënë Tereza” tregon një kontrast të fortë: ndërsa Nënë Tereza ishte prej kohësh një figurë e njohur ndërkombëtarisht, në Shqipëri njohja e plotë e saj erdhi me dekada vonesë.

Nga lajmet e pakta të vitit 1989, te vërshimi i shkrimeve dhe botimeve pas viteve ’90, shtypi shqiptar kaloi nga heshtja në një interes të gjerë për jetën dhe veprën e saj.

Sot, kjo bibliografi e pasur mediatike përbën njëkohësisht një dëshmi të rrugës së Nënë Terezës drejt kujtesës kolektive shqiptare dhe të mënyrës se si vetë shoqëria shqiptare ndryshoi raportin me një prej figurave të saj më të njohura në botë.