Në tetorin e vitit 1946, një i ri shkodran po përballej me orët e fundit të jetës së tij. Nuk ishte kriminel, nuk ishte ushtarak dhe as politikan. Ishte një inxhinier pyjesh, një djalë 28-vjeçar me ëndrra, me familje dhe me një të fejuar që e priste jashtë mureve të burgut.

Quhej Bernard Lazar Laca.

I lindur në Shkodër në vitin 1918, Bernardi i përkiste brezit të të rinjve të arsimuar që shiheshin si shpresa e vendit. Ai kishte zgjedhur profesionin e inxhinierit të pyjeve dhe punonte në sektorin e sharrave, duke ndërtuar jetën e tij në një Shqipëri që sapo kishte dalë nga lufta.

Por fati i tij mori një kthesë tragjike. Në vitin 1946 ai u akuzua për sabotim ekonomik dhe u dënua me vdekje. Ashtu si shumë intelektualë e profesionistë të asaj kohe, ai u bë pjesë e valës së represionit që do të godiste mijëra shqiptarë gjatë viteve të para të regjimit komunist.

Ajo që e bën historinë e Bernard Lacës të veçantë nuk janë vetëm akuzat apo fundi tragjik. Janë fjalët që la pas.

Përballë pushkatimit, ai nuk kërkoi hakmarrje. Nuk mallkoi askënd. Nuk foli për vuajtjet e veta. Mendja i shkoi tek njerëzit që donte më shumë.

“Nënën e kam dashur shumë dhe kërkoj nga vëllezërit që ta mbajnë me shumë kujdes. Mos ta lënë të mërzitet…”

Në ato çaste të fundit, amaneti i tij ishte nëna. Më pas kujtoi edhe dy sendet e vetme që zotëronte në burg, dy mesalla të thjeshta, duke kërkuar që njëra t’i jepej nënës dhe tjetra të fejuarës si kujtim.

Në fund tha vetëm pak fjalë, por mjaftueshëm për të mbetur në kujtesë për dekada:

“Unë vdes i pafajshëm.”

Ishte 29 tetor 1946. Bernard Lazar Laca ishte vetëm 28 vjeç.

Sot, gati tetë dekada më vonë, fotografia e tij bardhë e zi dhe amaneti për nënën vazhdojnë të flasin më fort se çdo dokument. Ato na kujtojnë historinë e një të riu shkodran, jeta e të cilit u ndërpre para kohe, por që la pas një dëshmi të rrallë dashurie, dinjiteti dhe dhimbjeje njerëzore.