Nga rrugët e Moskës drejt historisë së njerëzimit në hapësirë. Historia e qenushes Laika mbetet një nga episodet më të veçanta dhe njëkohësisht më prekëse të garës hapësinore të shekullit XX.

Shumë kohë përpara se astronautët të udhëtonin drejt Hënës apo robotët të eksploronin Marsin, një qen i vogël endacak bredhte në rrugët e Moskës. Ajo mbijetonte mes të ftohtit dhe mungesës së ushqimit, pa e ditur se fati i saj do të lidhej me një nga momentet më të rëndësishme të historisë së eksplorimit hapësinor.

Gara hapësinore dhe misioni Sputnik 2

Në vitin 1957, në kulmin e rivalitetit mes superfuqive gjatë Luftës së Ftohtë, Bashkimi Sovjetik kërkonte të demonstronte epërsinë e tij teknologjike. Pas suksesit të madh të satelitit Sputnik 1, i cili më 4 tetor 1957 u bë objekti i parë artificial që hyri në orbitë rreth Tokës, udhëheqja sovjetike kërkoi një arritje edhe më të madhe.

Shkencëtarët vendosën që misioni i radhës të dërgonte në hapësirë një qenie të gjallë. Kështu u ndërtua Sputnik 2, një anije hapësinore e projektuar në vetëm disa javë. Por misioni kishte një kufizim të rëndësishëm: nuk ishte projektuar për t’u kthyer në Tokë. Teknologjia për rikthimin e kapsulës ende nuk ekzistonte.

Zgjedhja e Laikës

Për këtë mision u zgjodhën qen endacakë nga rrugët e Moskës. Shkencëtarët besonin se këta qen ishin më të fortë dhe më të mësuar me kushte të vështira jetese.

Mes tyre ishte një qenush i vogël me qime të çelëta, që mori emrin Laika, që në rusisht do të thotë “ajo që leh”. Ajo njihej edhe me emrin Kudryavka, që përkthehet “kaçurrelja e vogël”. Ata që punuan me të e përshkruanin si një qen të qetë, të butë dhe shumë të durueshëm. Pikërisht kjo qetësi bëri që ajo të zgjidhej për misionin historik.

Stërvitja për hapësirën

Për t’u përgatitur për fluturimin, Laika iu nënshtrua një stërvitjeje intensive. Ajo u vendos në kafaze gjithnjë e më të ngushta për t’u mësuar me hapësirën e kufizuar të kapsulës.

Qenushja u ekspozua gjithashtu ndaj zhurmave të forta që simulonin motorët e raketës dhe ndaj centrifugave që krijonin forcat e mëdha të ngritjes gjatë startit. Në trupin e saj u vendosën sensorë për të monitoruar rrahjet e zemrës dhe frymëmarrjen. Pavarësisht stresit dhe kushteve të vështira, Laika tregoi një qetësi të jashtëzakonshme.

Fluturimi historik

Më 3 nëntor 1957, raketa Sputnik 2 u nis nga kozmodromi i Baikonurit në Kazakistan. Në atë moment historik, Laika u bë qenia e parë e gjallë që hyri në orbitë rreth Tokës. Lajmi bëri jehonë në të gjithë botën dhe u konsiderua një arritje e madhe e shkencës dhe teknologjisë. Megjithatë, pas këtij suksesi fshihej një realitet i hidhur.

E vërteta pas misionit

Në fillim, autoritetet sovjetike deklaruan se Laika kishte mbijetuar për disa ditë në hapësirë dhe më pas ishte eutanazuar në mënyrë humane.

Por dekada më vonë u zbulua e vërteta. Një defekt në sistemin e kontrollit të temperaturës bëri që kabina e anijes të mbinxehej. Sipas të dhënave të telemetrisë, Laika ka shumë gjasa të ketë mbijetuar vetëm disa orë pas nisjes, përpara se të vdiste nga nxehtësia dhe stresi.

Megjithatë, misioni i saj dha informacione të rëndësishme për shkencëtarët. Për herë të parë u konfirmua se një organizëm i gjallë mund të përballojë ngritjen e raketës dhe të mbijetojë në orbitë, një hap vendimtar drejt fluturimeve njerëzore në hapësirë.

Trashëgimia e Laikës

Fluturimi i Laikës hapi rrugën për eksperimente të tjera me kafshë që përfshinin sisteme rikthimi dhe përfundimisht për fluturimin historik të Yuri Gagarin në vitin 1961, kur njeriu i parë udhëtoi në hapësirë.

Me kalimin e viteve, historia e saj filloi të shihej edhe nga një këndvështrim etik. Shumë njerëz ngritën pyetje për përdorimin e kafshëve në eksperimente shkencore dhe për sakrificat që shoqëruan hapat e parë të eksplorimit hapësinor.

Në vitin 2008, në Moskë u vendos një monument në nder të Laikës pranë institutit ku ajo ishte trajnuar. Statuja e paraqet qenushen mbi një raketë, duke parë drejt qiellit – një simbol i rolit të saj në hapjen e epokës së eksplorimit të hapësirës.

Një histori që nuk harrohet

Nga një qen endacak në rrugët e Moskës, Laika u shndërrua në një figurë historike të eksplorimit hapësinor. Ajo nuk e kuptoi kurrë misionin e saj dhe nuk u kthye kurrë në Tokë. Por udhëtimi i saj i shkurtër mbetet një nga hapat e parë që çuan njerëzimin drejt yjeve.

Kur shohim sot satelitët që kalojnë në qiellin e natës apo astronautët që rrotullohen rreth Tokës, vlen të kujtojmë qenushen e vogël që shkoi e para. Laika nuk u kthye kurrë në shtëpi. Por historia e saj mbetet përgjithmonë pjesë e rrugëtimit të njerëzimit drejt hapësirës.